كارستن نيبور ( مترجم : پرويز رجبى )
11
سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى )
سياحان اروپايى از تخت جمشيد ، مانند شاردن و كمپفر ، نخستين كسى بود ، كه تختجمشيد را بهطور اساسى مورد بررسى و مطالعه قرار داد . نيبور از بوشهر وارد خشكى ايران شد و بهجاى استفاده از راه معمول ، از بيراههاى بزرگ به شيراز رفت و پس از چند روز اقامت در شيراز راهى تختجمشيد شد و پس از بررسيهاى عميق خود در تخت - جمشيد و طرحبردارى از پيكركندهها و سنگنبشتهها دوباره به بوشهر بازگشت و از راه جزيرهء خارك ايران را ترك كرد . ديدههاى نيبور در مدت اقامت كوتاهش در ايران ، از نظر پرداختن به تاريخ اجتماعى و سياسى ايران ، از اينروى پرفايده است ، كه بهطورىكه اشاره شد ، او اولين و آخرين سياح اروپايى زمان كريم خان زند است . ما با خواندن سفرنامهء نيبور ، بااينكه هدف اصلى او ، پژوهش در تخت جمشيد بوده است ، از شكل رخت و آرايش مردم ، از اوضاع سياسى و آرايش نظامى ، از اوضاع اقتصادى و بازرگانى و بهطوركلى اوضاع اجتماعى ايران ، اخبار درستى به دست مىآوريم . بهطورىكه پرداختن به تاريخ اجتماعى ايران در زمان كريم خان زند ، بدون خواندن سفرنامهء نيبور صحيح نيست . اما در مورد تخت جمشيد : بهطورىكه گفتيم ، پيش از نيبور سياحان ديگرى هم از تختجمشيد ديدن كرده بودند ، اما به جرأت مىتوان گفت ، كه هيچكدام از آنها به دقت و هوشيارى نيبور ، بهطور همهجانبهاى تختجمشيد را مورد بررسى قرار ندادهاند . به خاطر همين دقت و هوشيارى نيبور بود ، كه بعدها ، يعنى در سال 1802 ، سى و هشت سال پس از بازديد نيبور از تخت جمشيد ، خط ميخى براى اولينبار خوانده شد و با خوانده شدن خط ميخى تاريخ پيش از اسلام ايران